Hàn 3G là tư thế hàn đứng phổ biến, đòi hỏi người thợ kiểm soát tốt hồ quang, góc que và tốc độ di chuyển để tạo mối hàn chắc, đều và ít khuyết tật. Vậy tư thế hàn 3G thực hiện thế nào và kỹ thuật nào giúp mối hàn đạt chuẩn? Cùng tìm hiểu ngay qua bài viết dưới đây nhé!
1. Hàn 3G là gì?
Trong tiêu chuẩn của Hiệp hội Hàn Mỹ (AWS – American Welding Society), ký hiệu 3G được dùng để phân loại vị trí và tư thế hàn giáp mối (Groove Weld) trên tấm kim loại đặt đứng:
- Ký tự 3: Đại diện cho vị trí hàn đứng (Vertical Position).
- Ký tự G: Viết tắt của Groove (Mối hàn giáp mối có vát mép).
Như vậy, hàn 3G được hiểu đơn giản là kỹ thuật hàn giáp mối hai tấm kim loại đặt ở tư thế đứng, đường hàn sẽ chạy theo chiều dọc từ dưới lên trên (Vertical Up) hoặc từ trên xuống dưới (Vertical Down).
Khác với vị trí hàn bằng (1G) hay hàn ngang (2G), kỹ thuật hàn 3G đòi hỏi người thợ phải kiểm soát tốt lực trọng trường tác động lên bể kim loại lỏng. Nếu điều chỉnh dòng điện không chuẩn hoặc di chuyển mỏ hàn thiếu đều tay, kim loại lỏng sẽ bị chảy xệ xuống dưới, gây ra hiện tượng chảy xệ, khuyết gờ hoặc cháy thủng mối hàn.
Nhu cầu tuyển dụng thợ hàn MIG trong các xưởng cơ khí và dây chuyền sản xuất hiện nay.
2. Tư thế hàn 3G được thực hiện như thế nào?
Tư thế chuẩn bị và cách đứng vận động đóng vai trò rất lớn trong việc giữ cho tay hàn luôn ổn định trong suốt quá trình di chuyển đường hàn dọc. Đối với kỹ thuật hàn 3G, tư thế thao tác chuẩn bao gồm:
Học hàn MIG có dễ xin việc không? Cơ hội nghề nghiệp hiện nay
Tư thế đứng và khoảng cách làm việc
- Người thợ đứng thẳng hoặc hơi khum gối nhẹ để tạo điểm tựa chắc chắn cho toàn bộ cơ thể.
- Khoảng cách từ mắt tới điểm hàn duy trì trong khoảng 30 – 40 cm để dễ dàng quan sát bể chảy mà không bị khói hàn hay tia lửa bắn vào mặt.
- Tránh tựa người quá chặt vào gá hàn để giữ cho khớp vai và cổ tay có sự linh hoạt khi di chuyển mỏ hàn từ dưới lên.
Hướng di chuyển đường hàn
- Hàn leo từ dưới lên (Vertical Up): Là phương pháp phổ biến nhất trong hàn 3G thực tế. Phương pháp này cho độ thấu sâu cao, mối hàn ngấu đều, thích hợp cho các chi tiết chịu lực lớn và phôi kim loại dày.
- Hàn leo từ trên xuống (Vertical Down): Thường áp dụng cho các tấm kim loại mỏng hoặc hàn lót tốc độ cao, tỏa nhiệt ít nhưng độ thấu sẽ nông hơn.
Góc độ mỏ hàn / Que hàn
- Góc di chuyển (Travel Angle): Que hàn hoặc mỏ hàn nghiêng một góc khoảng 70 – 80 độ so với phương đứng (hướng mũi que hàn ngửa nhẹ lên trên để lực hồ quang hỗ trợ nâng bể kim loại lỏng).
- Góc làm việc (Work Angle): Giữ mỏ hàn vuông góc 90 độ so với bề mặt tấm phôi theo phương ngang để nhiệt lượng phân bổ đều sang hai bên vát mép.
Các vị trí công việc phổ biến dành cho người có kỹ năng hàn MIG sau khi hoàn thành khóa học.
3. Kỹ thuật hàn 3G chuẩn cho người mới
Để thực hiện thành công một sản phẩm hàn 3G đạt chuẩn kiểm tra siêu âm (UT) hoặc chiếu xạ (RT), người mới bắt đầu cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 4 bước cơ bản sau:
Bước 1: Chuẩn bị phôi và gá đính
- Vát mép hai tấm phôi thép theo hình chữ V với góc vát tổng khoảng 50 – 60 độ.
- Cạo sạch gỉ sét, dầu mỡ và xỉ bẩn trong phạm vi 20 mm tính từ mép vát.
- Chừa khe hở đáy (Root Gap) khoảng 2.0 – 3.2 mm và mép cùn (Root Face) khoảng 1.5 – 2.0 mm tùy thuộc vào đường kính que hàn lót.
- Hàn đính chắc chắn ở hai đầu tấm phôi để cố định khoảng cách khe hở.
Bước 2: Hàn lớp lót (Pass 1 – Root Pass)
- Đây là lớp quan trọng nhất trong hàn 3G. Điều chỉnh dòng điện nhỏ hơn khoảng 10 – 15% so với khi hàn bằng.
- Duy trì hồ quang ngắn, đưa que hàn chấm ngắt hoặc di chuyển lắc ngang nhẹ kiểu răng cưa để tạo vảy lót đều, đảm bảo phía sau phôi ngấu tròn đẹp (không bị khuyết root).
Bước 3: Hàn lớp trung gian/Lớp điền (Pass 2 – Fill Pass)
- Tăng nhẹ dòng điện để đảm bảo độ chảy ngấu.
- Sử dụng kỹ thuật di chuyển que hàn theo hình bán nguyệt, ziczac hoặc hình tam giác.
- Lưu ý dừng lại ở hai bên mép vát khoảng 1 – 2 giây để kim loại điền đầy, tránh hiện tượng cháy lẹm mép.
Bước 4: Hàn lớp phủ hoàn thiện (Pass 3 – Cap Pass)
- Lớp phủ bề mặt của mối hàn 3G đòi hỏi tính thẩm mỹ cao.
- Giữ nhịp tay lắc ngang đều đặn, rộng hơn mép vát khoảng 1 – 1.5 mm mỗi bên để tạo bề mặt vảy hàn mịn, nhô cao nhẹ từ 1 – 2 mm so với bề mặt phôi.
Mức thu nhập của thợ hàn MIG theo kinh nghiệm và trình độ tay nghề.
4. Những lỗi thường gặp khi hàn 3G
Trong quá trình luyện tập hàn 3G, người thợ rất dễ gặp phải các lỗi kỹ thuật dưới đây nếu chưa kiểm soát tốt nhiệt độ và thao tác tay:
Học hàn TIG mất bao lâu? Thời gian để thành thạo nghề
- Lỗi chảy xệ kim loại (Sagging): Do chỉnh dòng điện quá cao hoặc di chuyển mỏ hàn quá chậm làm bể chảy quá lớn, trọng lực kéo kim loại lỏng chảy thõng xuống dưới.
- Lỗi cháy lêm mép (Undercut): Do dừng tay ở hai bên mép vát quá nhanh hoặc góc mỏ hàn nghiêng không đúng, tạo thành các rãnh lõm chạy dọc theo hai bên viền mối hàn.
- Lỗi không ngấu / Thiếu ngấu (Incomplete Penetration): Rất hay xảy ra ở lớp lót do khe hở đáy quá hẹp, dòng điện quá nhỏ hoặc tốc độ di chuyển đường hàn 3G quá nhanh.
- Lỗi ngậm xỉ (Slag Inclusion): Do không làm sạch xỉ hàn giữa các lớp đệm trước khi tiến hành đè lớp tiếp theo.
Những hạn chế thường gặp khiến người học hàn MIG khó tìm được việc làm phù hợp.
5. Học hàn 3G ở đâu để được thực hành thực tế?
Để thành thạo hàn 3G, người học cần được hướng dẫn trực tiếp về tư thế, góc que, tốc độ di chuyển và có đủ thời gian thực hành trên phôi thật. Trung tâm Đào tạo và Ứng dụng kỹ thuật công nghệ Miền Nam là lựa chọn phù hợp cho những học viên muốn rèn luyện kỹ năng hàn từ cơ bản đến thực tế.
- Học đi đôi với thực hành: Học viên được trực tiếp thực hành các tư thế hàn, trong đó có hàn 3G, dưới sự hướng dẫn của giảng viên.
- Rèn kỹ thuật từng bước: Tập trung vào cách giữ hồ quang, điều chỉnh góc que, tốc độ di chuyển và kiểm soát bể hàn.
- Sửa lỗi trực tiếp: Giảng viên hỗ trợ nhận biết và khắc phục các lỗi như cháy cạnh, thiếu ngấu, ngậm xỉ, chảy xệ.
- Chương trình sát thực tế: Nội dung đào tạo chú trọng kỹ năng có thể áp dụng trong công việc cơ khí, chế tạo và thi công kết cấu.
- Phù hợp nhiều đối tượng: Từ người mới bắt đầu đến học viên muốn nâng cao tay nghề và luyện kỹ thuật hàn theo yêu cầu công việc.
Môi trường đào tạo thực hành giúp học viên nâng cao tay nghề hàn MIG và làm quen với công việc thực tế.
Hàn 3G là một kỹ thuật nền tảng quan trọng giúp khẳng định năng lực chuyên môn của người thợ cơ khí. Việc nắm vững lý thuyết, kiên trì luyện tập tư thế đứng chuẩn và tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật sẽ giúp bạn tạo ra những mối hàn ngấu đẹp, đạt chuẩn chất lượng cao.
